Romanes

Romanes er navnet på norske roms dialekt av roms språk romani, et indoarisk språk med innslag av lokale ord fra landene der rom har oppholdt seg.  En regner med at varianter av romani snakkes av ca. 40 millioner mennesker. I Europa lever det 10–12 millioner roma, og nesten alle kan forstå hverandre tross dialektforskjeller.

Det svenske Skolverket har utarbeidet en morsmålsside med blant annet ressurser på lovara, den dialetken som norske rom snakker. Du finner sidene her.

Andre språkressurser:

– Lars Gjerde, Knut Kristiansen. «The Orange of Love and Other Stories: The Rom-Gypsy Language in Norway» (1994). Tospråklige tekster – romanes-engelsk. Passer best for voksne eller barn over 16 år.

Karine Mannerfelt, Nadja Taikon: «Tjejen från Tanto. É šej anda o Tanto». LL-förlaget, Stockholm, 2003. Tospråklige tekster romanes-svensk. Passer for skolebarn i alle aldre. Dialekten avviker fra den som snakkes av de norske romfamiliene.

– Angelina Dimiter-Taikon m.fl.: «Paramiča taj o čačimo 1. Paramiča taj o čačimo 2. Románes lovara». Skolverket, Stockholm 2009. Eventyr og historier fra virkeligheten for barn og unge, skrevet på romanes. 

Under finner du et eksempel på tekst på romanes

Jek anda rom kaj trajindas perdal o marimo
Transcribert til romanes av Ramona Palison – se filmen helt nederst på siden

– Kaj barilan tu opre nano?

– Andi Polska. -Ando sosko berš nano?

-Zi kaj 1956 simas andi Polska.

-Kana kerdjilaspe o marimo taj sodengo sanas to?

-Le Njamtzora avile ando 1939 kodo berš kana me arakadjilem. De katar o 1940-1943 šaj penav ke kotar te serav.

-So seres tu anda 1943?

-Kodo šaj penav feri so serav sar našasas katar le Njamtzori tena modaren ame, le bute romen line anda lagera, bute romen modarenas le Njamotzori. Amenge sas  kodo ferik jek te garadjovas,ke nas ame so te keras aver. But vramja našasas pal gava pal forori garadjovasas pel mermuntsi paša le mule kote sovasas vi ame. Pe e mermuntsi tči rodenas tči šudenas bombi taj kote ame garadjovasas. Garadjovasas kote kaj birisarasas. Ando 1943 avile le njamtzori amende atunchi samas andi Warsawa avile amende aj kerde oblava pe amende. Sa sogodi arakle sa line amendar aj palagodo.

-Aj so line tumendar?

– Love taj somnakaj kaj sas pel romnja, ke amende i moda si te horavas le romjan ando somnakaj. Avile haj tode ame po zido, andi bar po zido le keresko tode ame. Pende amenge te keras jek gropa amenge te honavas  gropa haj kana sas i gropa gata tode ame po zido, haj tode pe tele te šilaven ame te den ame poške sa. No muro papo paša i mami sas aj me simas pacha papo, aj le kavera njamori maj dor sas kadja line o papo aj e mami taj vorbinas ungrika tena darav me, taj pende kade zi kate sas amarija abba gataj. Offisero baro chi zanav so sas ale voj sas baro offisero vorta nakelas kotar aj pušel mure papos ašades len katar len taj pušel mure papos pe che šib akanak dan duma?  Ame sam ungrora.

– To ungro san haj chi pendan ke ungro san?

-Aj konik chi puslas amendar.

-Aj sito varesoske lila?

-Si.

Aj las peske lila aj sas ame ungrika lila sar ungro, aj del aj pušel les aj: – Katar san to anda ungro? -Anda Budapest raja, aj kaj bešesas andi Budapest? Lel moro papo taj penel leske i vulitsa taj o numero le keresko sa aj lel aj dikel pe leste aj penel more paposke.

-To bešesas po numero kesavo aj kesavo aj me bešavas trin  kera penke maj angle sa pe koda volitsa.Moro papo dilajlo.

-Taj kadek birindan te skepis katar. Kada birisardam te skepisajvas kotar ašadas savoren tradas le Njamtson palpale ale vov sas Ungro andi Njamsisko uniforma. Kana zasastar anda Warsawa trobosas te dikes palpale sar pabol i Warsawa jek ker nas intrego sa pabardo sas.

-Araklan avri so kerdzilaspe anda tčo dad kaj bišadeles pe granjitsa kana line les?

-Nå? Raklan avri kaj bišadeles so kere ando Auschwitz bišade les?

-Pende ke bišade les ando Auschwitz pa lolo trušul dam pogor ke rodenasles mori dej aj moro papo. Haj kotar avilas amenge vram ke tradeles ande Auschwitz. Feri les bišade ande Auschwitz? -Bute romen.

-Anda tiri familja.

-Anda mori familja but. -Ando 1942 sas jek gav kotar katar ame avas anda Bercha, haj kote avile le Njamtsori kaj o sulditso o mujalo penas ame leske romanes o baro le gavesko avile aj pušenas pa amende la haj porisardas amen tci pendas ke sam Ungrora feri pendas ke sam rom. Mišto kerdanas te len kadale romen katar anda moro gav pendas o raj. Avile le njamzori kote tode le sa tele aj pende te keren grapa aj kerde grapa aj dinele sa puske kosa romjan kosa šavoren sa zidojekes 48 manuš ande kadi grapa todele.

-So sas toke kadala manuš?

-Sa mure njamuri, sa maj paše njamuri kaj sas man more biba, more kak, more veri , more dadeske veri. Pala maripe akana katar anda Svedo tradem kote ando kodo gav taj kote tode le Poljakora kerde jek kapilitza tode jek svinto Maria tode kote kaj  kodi gropa kaj sas taj pe kangeri kerde jek tabla minnestavla aj vi kote ramolas pe minnestavla sar mudarde le Njamtsori le romen aj vi polakon gazen anda gav aj atunši avile le partizanturi haj mudarde le  kodole Njamtson kaj sas anda gav sa mudarde aj vi kodole gazes kaj purisardas amen kodo o Birgermeister vi kodoles modarde les umbladeles le poljakori le partizantori. But, but, but rom sas ando Auschwitz ingerde le haj mole duj vaj trin zene so me serav so penenas le rom ke avile zuvinde kere palpale anda Auschwitz, aj kokela sa pabarde aj sa modardele. Le zidovon nas le tči kaj tči šantsa ke maj but zidovon mudarde sar romen amen inke sas amen kesamas sar ungrora sar ungrora but rom sas sar Rumunuri. Ungriko haj Romunia sas le Njamtsosa ande jek tan, kadek sas šantsa te trajin inke.

Transkribert til romanes av Ramona Palison